Picture of author.

Edmond de Goncourt (1822–1896)

Forfatter af Pages from the Goncourt Journal

99+ Works 1,281 Members 10 Reviews 4 Favorited

Om forfatteren

Disambiguation Notice:

(eng) Edmond and Jules de Goncourt are two entirely separate people, not conjoined twins. Therefore, do not combine either's author page with the other, or with any of the author pages that contain both names. Thank you for not screwing up the data.

Image credit: Photo by Félix Nadar
(courtesy of the NYPL Digital Gallery; image use requires permission from the New York Public Library)

Værker af Edmond de Goncourt

Pages from the Goncourt Journal (1962) 332 eksemplarer
Germinie Lacerteux (1865) 136 eksemplarer
Renata Mauperin (1864) 71 eksemplarer
French XVIII century painters (1927) 61 eksemplarer
Manette Salomon (1867) 47 eksemplarer
De ivoren kooi (1989) 45 eksemplarer
The Goncourt Journals 1851-1870 (1937) 44 eksemplarer
Hokusai (Temptis) (2007) 42 eksemplarer
God, geld en seks (1996) 27 eksemplarer
La Femme au XVIIIe siècle (1862) 26 eksemplarer
Madame de Pompadour (1982) 22 eksemplarer
Journal des Goncourt, tome 1 (2004) 18 eksemplarer
Woman of Paris (1898) 18 eksemplarer
Utamaro (2008) 16 eksemplarer
Journal des Goncourt, tome 2 (1989) 15 eksemplarer
Madame Gervaisais (1909) 15 eksemplarer
The Zemmgano Brothers (1948) 14 eksemplarer
La Faustin, roman (1906) 12 eksemplarer
Paris 1870-71 (1896) 11 eksemplarer
Madame Dubarry (1900) 8 eksemplarer
Blitzlichter : Portraits aus dem 19. Jahrhundert (1989) — Forfatter — 8 eksemplarer
Histoire de Marie-Antoinette (1974) 8 eksemplarer
Journal des Goncourt, tome 3 (1989) 7 eksemplarer
Soeur Philomène (1989) 6 eksemplarer
Charles Demailly (2007) 6 eksemplarer
Fragonard (2015) 5 eksemplarer
Hokusai (Mega Square) (2011) 4 eksemplarer
Gavarni. L'homme et l'oeuvre (1870) 4 eksemplarer
Germinie / Crime d'Amour (1953) — Forfatter — 3 eksemplarer
Pages retrouvées (2015) 3 eksemplarer
L'Italie d'hier (1894) 3 eksemplarer
LA GUIMARD (1973) 2 eksemplarer
Idées et sensations (2021) 2 eksemplarer
Herminia Lacerteux 1 eksemplar
Una perduta 1 eksemplar
La fille Elisa (2015) 1 eksemplar
La casa di un artista (2005) 1 eksemplar
歌麿 (東洋文庫) (2005) 1 eksemplar
Tagebuch der Brüder Goncourt (2011) 1 eksemplar
Journal 1887-1896 1 eksemplar
Théâtre 1 eksemplar
LA MAISON D UN ARTISTE- TOME 1 (1931) 1 eksemplar
La Patrie en danger 1 eksemplar
L’Art du XVIIIe siècle (2007) 1 eksemplar

Associated Works

The Assassin's Cloak: An Anthology of the World's Greatest Diarists (2000) — Bidragyder, nogle udgaver548 eksemplarer
Candide [Norton Critical Edition, 1st ed.] (1966) — Bidragyder — 151 eksemplarer

Satte nøgleord på

Almen Viden

Kanonisk navn
de Goncourt, Edmond
Juridisk navn
de Goncourt, Edmond-Louis-Antoine Huot
Cimetière de Montmartre, Paris, Île-de-France, France
Land (til kort)
Nancy, Meurthe-et-Moselle, Grand-Est, France
Champrosay, France
Nancy, Meurthe-et-Moselle, Grand-Est, France
Champrosay, France
Paris, Île-de-FranceFrance
Lycée Condorcet
literary critic
art critic
de Goncourt, Jules (brother)
Académie Goncourt (founder)
Priser og hædersbevisninger
Officier de la Légion d'honneur
Oplysning om flertydighed
Edmond and Jules de Goncourt are two entirely separate people, not conjoined twins. Therefore, do not combine either's author page with the other, or with any of the author pages that contain both names. Thank you for not screwing up the data.



Never in my life has it taken me almost a month to finish a single book that I loved every line of. I wish desperately that I was younger so I could buy and read all 22 volumes of this Journal. I am a fast reader which means I miss a lot and that allows me to reread my books often. My fear as I was reading this remarkable book was the knowledge that I would never have the time to reread it and so took my time absorbing every line, every phrase, every name dropped, every vivid description. It is a tiny pearl beyond price of a book. So alive and fascinating and brings to life so many people who are just names on the covers of famous books. I liked Edmond very much. I am sorry to have finished it and at the same time glad to go back to my free and easy way of reading. Journals and diaries really do require closer reading than novels of any genre. Karen

No evocation of Parisian life in the second half of the nineteenth century can match that found in the journals of the brothers Goncourt

The journal of the brothers Edmond and Jules de Goncourt is one of the masterpieces of nineteenth-century French literature, a work that in its richness of color, variety, and seemingly casual perfection bears comparison with the great paintings of their friends and contemporaries the Impressionists.

Born nearly ten years apart into a French aristocratic family, the two brothers formed an extraordinarily productive and enduring literary partnership, collaborating on novels, criticism, and plays that pioneered the new aesthetic of naturalism. But the brothers’ talents found their most memorable outlet in their journal, which is at once a chronicle of an era, an intimate glimpse into their lives, and the purest expression of a nascent modern sensibility preoccupied with sex and art, celebrity and self-exposure. The Goncourts visit slums, brothels, balls, department stores, and imperial receptions; they argue over art and politics and trade merciless gossip with and about Hugo, Baudelaire, Degas, Flaubert, Zola, Rodin, and many others. And in 1871, Edmond maintains a vigil as his brother dies a slow and agonizing death from syphilis, recording every detail in the journal that he would
continue to maintain alone for another two decades. Professional

Hands-down the most entertaining book I've read all year. You need this in your life if you have any interest at all in French literature, the life of the mind, the creative process, or Gallic bitching on a monumental scale. Especially the last one.

Every page, and I mean every page, of this book contains one or more of the following:

1. A perfectly-polished aphorism;
2. An astonishing anecdote about a famous writer, or painter, or member of royalty;
3. A worm's-eye view of some major historical event;
4. A jaw-dropping insight into the ubiquity of nineteenth-century misogyny

…or all four. The nature of the Goncourts' social circle means that even the most Twitter-like entry of daily banality becomes interesting (‘A ring at the door. It was Flaubert’), but more to the point there is so much here of the real life that never found its way into the fiction of the time. Reading this feels like finally finding out what all those characters in nineteenth-century novels, with their contrived misunderstandings and drawing-room spats, were really thinking about – the salacious concerns that lie behind all the printable novelistic metaphors. When the Goncourts and their famous friends get together for a chat, instead of just talking about who batted their eyelashes at whom last night, they are more likely to wax lyrical about

the strange and unique beauty of the face of any woman – even the commonest whore – who reaches her climax: the indefinable look which comes into her eyes, the delicate character which her features take on, the angelic, almost sacred expression which one sees on the faces of the dying and which suddenly appears on hers at the moment of the little death.

la singulière et originale beauté du visage de toute femme qui jouit—même chez la dernière gadoue—, de ce je ne sais quoi qui vient à ses yeux, de cet affiné que prennent les lignes de sa figure, de l'angélique qui y monte, du caractère presque sacré que revêt le visage des mourants qui s'y voit soudain sous l'apparence de la « petite mort ».

(An idea expressed in almost identical terms, incidentally, more than 150 years later in Nicholson Baker's The Fermata.) Or about their aversion to the ‘oriental practice’ of women shaving their pubic hair:

‘It must look like a priest's chin,’ said Saint-Victor.

It is all amazing stuff. The Goncourts are alert to the best gossip, the most entertaining and revealing anecdotes; their keen sense that they are underappreciated geniuses drives a lot of their observations of the people around them who are (as they see it) getting the success that they, the Goncourts, deserve. This is lucky for us, because it keeps them deeply interested in the artists around them to the very end.

The most prominent of these is Zola, who first pops up in the journals as an unknown fan. His prodigious work ethic and knack for publicity soon means that he is getting all the glory, and all the money, of being the leader of the new ‘Naturalist’ movement. The Goncourts reckon, not without some reason, that he lifted most of his best ideas from them, and they duly note down all the examples they can find. But they're impressed despite themselves at how good he is with the press; as Zola cheerfully confesses,

‘I have a certain taste for charlatanism…I consider the word Naturalism as ridiculous as you do, but I shall go on repeating it over and over again, because you have to give new things new names for the public to think that they are new...’

The attitude of all concerned towards women is shocking, especially in the early years (Edmond does mature quite a lot towards the end, benefitting from a close and gossipy friendship with Princess Mathilde Bonaparte that was clearly very important to him). The women that get discussed tend to be gaupes ‘trollops’, gueuses ‘sluts’ or gadoues ‘whores’; sometimes translator Robert Baldick even renders filles ‘girls’ as ‘tarts’, which, given the tone, is not unreasonable. The brothers confess somewhere that neither of them has really been in love for more than a few days at a time, and their deepest emotion is always reserved for each other. Edmond's description of his brother's eventual death from syphilis is heart-breaking: ‘This morning he was unable to remember a single title among the books he has written.’

And death does loom pretty large over parts of the journal, which covers such upheavals as the Franco-Prussian War, the Siege of Paris, and the suppression of the Commune – but the Goncourts' eye is always on individual responses, picturesque incident, personal idiosyncrasies.

Neither of them ever marries, although Edmond thinks about it a few times after his brother has gone. He tries to let down gently the few women that approach him. Eventually, in a passage that's somehow both creepy and moving, he confides that he's never really got over his first erotic experience as a young boy, when he was staying in his cousin's house:

One morning […] I went into their bedroom without knocking. And I went in just as my cousin, her head thrown back, her knees up, her legs apart and her bottom raised on a pillow, was on the point of being impaled [enfourchée] by her husband. There was a swift movement of the two bodies, in which my cousin's pink bottom disappeared so quickly beneath the sheets that I might have thought it had been a hallucination…. But the vision remained with me. And until I met Mme Charles, that pink bottom on a pillow with a scalloped border was the sweet, exciting image that appeared to me every night, before I went to sleep, beneath my closed eyelids.

The Journal amounts to an argument that what matters in life is sex, death and literature – only the characters illustrating this are not fictional creations but rather Victor Hugo, Flaubert, Zola, Degas, Barbey d'Aurevilley, Huysmans, Dumas, Oscar Wilde, Swinburne, and Turgenev. It's not only glorious and life-affirming, it's also very moving because even while Edmond rages against how his literary works have been overlooked, the reader is increasingly aware that this journal is going to be everything that they hoped for their novels, and more.

A book is never a masterpiece: it becomes one. Genius is the talent of a dead man.

A talent they obviously had. I would rather read half a page of the Goncourts on Zola than a hundred pages of Zola himself. Indeed right now I feel I'd rather read half a page of the Goncourts on anything than almost anything else. Warwick
People died differently in the nineteenth century, and they took a long time doing it. The appalling deaths described in the Goncourt Journal are enough to make you get down on your knees and thank God and Pasteur for antibiotics. Henri Murger, author of the source novel for La Bohème, contracted something called ‘senile gangrene’ and literally rotted to pieces; when his attendants tried to trim his moustache, his lip came off. The journalist Robert Caze punctured his liver in a duel and spent months dying in a fourth-floor apartment. And then there’s Jules de Goncourt himself, who by his late thirties was showing symptoms of advanced syphilis: memory loss, aphasia, paralysis and dementia, each stage being scrupulously recorded by his brother in the journal they had shared.

Why do I keep coming back, year after year, to this cynical, malicious, death-haunted book? Or did I just answer my own question? And while I’m on the subject, why are all my favourite books cynical, malicious and death-haunted? Why are they so freaking French, in other words? But let’s not talk about that now.

You know how they say every generation thinks it discovered sex? Well, maybe it would be equally true to say that every generation thinks it invented modernity. Already the fashions and gadgetry of the 90s—remember flannel shirts? The Discman? The ‘information superhighway’?—must seem ineffably lame to the smug fifteen-year-olds I see on the subway blasting that hippity hop racket out of their so-called ‘cellular telephones’.

On the evidence of the Goncourt Journal, though, the signifiers of hipness—irony, urbanity, a disaffected pose—were well in place long before Lou Reed first put on sunglasses and a sneer. Historically speaking, the brothers may have been stranded among the plush and gaslights of the Second Empire, but spiritually they were already living in their own private twentieth century. It’s not included in this translation, but there’s a passage in the original where the Goncourts and a bunch of their Boho friends are sitting around and bitching about how disgustingly modern they feel. When someone or other disagrees, good old Théophile Gautier gets up and declares himself so modern he wants to puke.

That’s another thing about the journal: it’s funny. The Goncourts knew all the leading writers of the day and used to host glorified piss-ups for them at a chi-chi restaurant in Paris. So you had all these impossibly witty guys hanging out and totally burning each other over oysters and champagne. You get the impression the Goncourts spent the whole night jotting one-liners down on napkins and muttering to themselves, ‘Oh man, this is gold.’

And what did they talk about, these assembled geniuses? Women, mostly. Sure, every once in a while there’d be a screaming match about prose style, but they always came back to women. Women and sex. It’s almost sweet, in a pervy, French sort of way. (At one point, Zola confesses that he fantasizes about pubescent girls: ‘Yes, it frightens me sometimes…I see the Assize Court and all the rest of it.’)

With Jules’ death in 1870, some of the youthful piss and vinegar goes out of the journal, but if Edmond was a little more decorous than his brother, he was definitely the bitchier of the two. I don’t think I’ve read anything as eloquently catty as this tremendous putdown of Hippolyte Taine and his wife:

The stupid walk of that potbellied clergyman, with his sly, hypocritical gaze hidden behind his spectacles, and the swarthy, unhealthy ugliness of the horrifying wife, who looks like a diseased silkworm which a schoolboy has daubed with ink, make a truly dreadful sight for the eyes of an aesthete.

I have no idea what a diseased silkworm might look like, but it sounds really, really mean.

I’ve nattered on shamelessly but I don’t know if I’ve managed to convey just how awesome the journal is. That’s the problem with trying to talk about a book that’s a whole lot smarter and funnier than you are: it ends up judging you. Buck
… (mere)
1 stem
Karen74Leigh | 3 andre anmeldelser | Apr 26, 2021 |
fun little book.
I thought Jules’s narration was more colorful than Edmond’s.
I’ve a certain satisfaction in knowing that Zola was just as obnoxious a person as he was a writer.
julianblower | 3 andre anmeldelser | Jul 23, 2020 |
"For me she isn't a maid, a servant. She is like the family I never had!"
By sally tarbox on 2 June 2017
Format: Kindle Edition
Inspired by the authors' servant - an apparently devoted employee whom they discovered, after her death, had been stealing, drinking and living an immoral life.
The title character here is just such a servant. An unhappy early life leads her to become obsessively religious - but when her adored priest realises her feelings are for him rather than God, and avoids her, she gives up on it. She falls on her feet in a good position with the kind-hearted Mlle de Varandeuil, whose own life has been wretched, and who comes to see her servant as almst a daughter.
But despite Germanie's love for her mistress, her passionate nature seeks romance, and she ties herself to a cad of a toyboy - Jupillard - who tolerates her adoration for the money he can squeeze out of her. As the true awfulness of her lot comes home to her, Germanie takes to the absinthe and seeks love from any quarter, all unknown to her kindly mistress. And then Germanie falls ill and the many to whom she owes money start to gather like vultures ...

Very reminiscent of other 'realist' French fiction: think Zola and Balzac. This is a beautifully written tragedy - the authors may have been repulsed by their maid's activities, but there is definitely a sense of sympathy for the unfortunate if unwise Germinie.
… (mere)
starbox | 1 anden anmeldelse | Jun 1, 2017 |

De gebroeders de Goncourt zijn in eerste instantie bekend van hun roemruchte dagboeken, waarin ze op onovertroffen wijze het culturele leven in het Parijs van de tweede helft van de negentiende eeuw fijntjes door de mangel halen. Dat Edmond en Jules de Goncourt samen een tiental romans schreven is dan weer nauwelijks geweten. Manette Salomon, wellicht hun bekendste roman, verschijnt nu bij Voetnoot, de onvolprezen uitgeverij van vertaalster Anneke Pijnappel en vormgever Henrik Barends.

Manette Salomon is een bruisende ‘comédie humaine de la peinture’, een naturalistische kroniek over ‘la vie d’artiste’ in de traditie van Le chef-d'œuvre inconnu van Balzac, L'œuvre van Zola en Scènes de la vie de bohème van Murger. In 155 korte hoofdstukken schetsen de broers de Goncourt een kwarteeuw in het woelige leven van 4 jonge kunstenaars, die elkaar rond 1840 leren kennen als beginnende schilders in het atelier van de befaamde Langibout. Het is de tijd van de Salons en de Wereldtentoonstelling, van Baudelaire, Ingres, Delacroix en Corot. De held van het verhaal, de verfijnde aristocraat Coriolis ziet zijn talent geleidelijk aan ten onder gaan door toedoen van de vrouw die hij bemint: zijn model, minnares en muze, de aantrekkelijke joodse Manette Salomon. Zijn beste vriend is Anatole, een talentrijke maar lichtzinnige flierefluiter die gedoemd is om aan lager wal te blijven. De tegenpolen van dit duo zijn de ambitieuze maar oppervlakkige Garnotelle, een streber en intrigant die over lijken gaat om eender welk succes te behalen, en de cassante Chassagnol, die rebelleert tegen de 'bourgeoisie' en zich meer dan eens verliest in oeverloze kunsttheorieën. Manette Salomon is een miskende sleutelroman over talent, ambitie en kunstenaarschap, met als achtergrond een Parijs dat met één voet reeds in de moderniteit staat.
Al meer dan een jaar geleden werd de vertaling van Manette Salomon aangekondigd, maar telkens werd mijn geduld om deze beroemde klassieker in vertaling te lezen op de proef gesteld. Toen ik in oktober van dit jaar als eerste recensent de volledige vertaling mocht proeflezen, werd ik van mijn sokken geblazen. Het boek is geweldig, de vertaling subliem. Een interview kon niet uitblijven… Wanneer we in Antwerpen (of ‘Ontwerpen’ zoals Voetnoots vormgever steeds zegt) de Galerie Baudelaire binnenstappen – het hoofdkwartier van de onvermoeibare uitgevers – worden we vanaf de schouwmantel verwelkomd door het beroemde Nadar-portret van de auteur van Les fleurs du mal. Baudelaires blik is niet anders dan anders, maar ik weet meteen: dit wordt een boeiend gesprek. Terwijl Barends onverstoorbaar verder werkt achter een gigantisch computerscherm, neem ik met Pijnappel plaats in het knusse salon op de mezzanine een paar tredes hoger.

Mevrouw Pijnappel, 2016 is een jubileumjaar voor Voetnoot: de uitgeverij bestaat precies 30 jaar. In die 6 lustrums kunnen jullie een bijzonder indrukwekkend parcours voorleggen. Hoe is het allemaal begonnen?

Aan de basis lag de uitgave van de kunstkritieken van Baudelaire, in 6 delen. Baudelaire is voor ons altijd belangrijk geweest, onze galerie is niet voor niets naar hem vernoemd, natuurlijk. We besloten vanaf de start om enkel werken uit te geven waar we helemaal achter staan, die we interessant of belangrijk vinden. Nog steeds laten we ons niet leiden door de commercie. Stichting ‘Voetnoot’ is in 1986 opgericht in Amsterdam en in 1996 zijn we naar Antwerpen verhuisd. Fotografie is altijd een van onze passies geweest. We waren halverwege de jaren ’80 op enkele symposia rond fotografie, waar steeds dat bekende stuk van Baudelaire uit de Salon van 1859 werd aangehaald, over de intrede van fotografie als beeldende kunstvorm. Toen dat essay niet in het Nederlands bleek te bestaan, besloten Henrik en ik het zelf uit te geven, met mij als vertaalser en hem als vormgever, want hij leest niet vlot in het Frans. Baudelaires nog altijd hoogst interessante teksten bleken nooit vertaald te zijn! Zo kregen we de smaak te pakken. Aanvankelijk was het idee dat ik alle kunstkritieken van Baudelaire zou gaan vertalen maar dat bleek een soort honderdjarenplan te gaan worden. Toen hebben we eerst Céline-vertaler Frans van Woerden ingeschakeld, en later ook Maarten van Buuren en Jan Pieter van der Sterre. Nadien hebben we ook nog de kunstkritieken van Apollinaire uitgegeven (‘Apollinaire over kunst’, 1997, nvdr.) en essays van Huysmans in een vertaling van Piet Meeuse (‘Voorkeuren’, 2001, nvdr.). Al snel namen mensen die dat allemaal aansprak spontaan contact met ons op. Menno Wigman bijvoorbeeld heeft voor ons een bundel samengesteld met decadente literatuur uit het einde van de negentiende eeuw. Of, later nog, iemand als Ingrid De Graeve die ons benaderde om het werk van de geweldige Georgische schrijver Erlom Achvlediani uit te geven. En ook Martin de Haan en Rokus Hofstede klopten zo bij ons aan met het idee voor de serie ‘Perlouses’.

De Perlouses-reeks (perlouse = argot voor parel, nvdr.) brengt vertalingen van Franse auteurs, de Belgica-reeks presenteert Belgische schrijvers, terwijl de Moldaviet-reeks zich toelegt op Tsjechische schrijvers. Het zijn korte, minder bekende en vaak nooit eerder naar het Nederlands vertaalde teksten. Ze komen telkens uit als knap vormgegeven edities op identiek zakformaat, voor de prijs van een filmticket. Die reeksen werden een beetje de paradepaardjes van Voetnoot…

Ja, daar zijn we erg trots op. De ‘Perlouses’ zijn jammer genoeg stopgezet omdat de samenwerking tussen de verschillende leden van het vertalerscollectief ‘Marjan Hof’ (vertalers Rokus Hofstede, Martin de Haan en Jan Pieter van der Sterre, nvdr.) niet meer zo wilde vlotten. Hun vertaalopvattingen liepen meer en meer uit elkaar, het bleek onmogelijk om tot een consensus te komen waarin iedereen zich kon vinden. Betreurenswaardig, want het was net als de 2 andere series de bedoeling om er een soort ‘introductie tot’ voor Nederlandstalige lezers van te maken. Daarom wordt elke deel gevolgd door een nawoord en is van elke auteur maar één verhaal of korte tekst opgenomen, in de hoop zo belangstelling op te wekken voor andere werken van de betreffende auteur. De reeks is een mix van bekende en minder bekende namen, maar zoals te verwachten bleek al snel: hoe minder bekend de naam, hoe minder we ervan verkochten. Dat gold ook voor de auteurs uit de ‘Moldaviet’-reeks: velen onder hen hebben een hoge status in eigen land, terwijl ze bij ons minder of niet bekend zijn. Tot de reeks ‘Moldaviet’ kwamen we trouwens via de fotografie: tijdens de Fotografie Biennale Rotterdam in 1988 kwamen we in contact met 6 talentvolle Tsjechische fotografen die aan het afstuderen waren aan de bekende Praagse filmschool FAMU. Via hen kwamen we in contact met de Tsjechische literatuur.

Dat klinkt bekend, want zelfs de fotografieboeken van Voetnoot hebben een literair kantje…

Ja, dat klopt. We begonnen met Argusogen, een ‘geschreven documentaire’ over persfotografie. Toen kwam er een overzichtswerk van Steef Zoetmulder en daarna 7 delen Holland zonder haast, mooie boekdelen met foto’s uit de jaren 50 in Nederland, steeds met een inleiding door een gevestigde auteur, zoals Michaël Zeeman, Judith Hertzberg, Helga Ruebsamen of Jan Brokken. Ook belangrijk voor ons is de reeks Eigentijdse Poëzie. Dat was eigenlijk een erfenis van Jos Knipscheer. Henrik werkte lange tijd voor uitgeverij In De Knipscheer, samen met Jos en diens broer Franc. Na een tijd ontstond er enige wrijving tussen de broers en toen is Jos naar ons gekomen met de vraag of wij misschien interesse hadden om hedendaagse poëzie uit te geven. Samen met Arthur Lava en Bart Brey zijn we dan de reeks ‘Eigentijdse Poëzie’ gestart. Daar zijn inmiddels ook al 25 delen van verschenen.

En nu is er Manette Salomon. Een 100% Voetnoot-product, want bijzonder is dat u zelf het boek vertaalde. Nederlandstalige lezers kennen de gebroeders de Goncourt van verschillende selecties uit hun beruchte en omvangrijke dagboeken, bloemlezingen die uitkwamen in de prestigieuze reeks ‘Privé-domein’. Waarom koos u precies voor deze roman?

We zijn attent gemaakt op het boek door Evert Van Uitert, die toen hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam was. Hij vond dat Manette Salomon de perfecte aanvulling op de kritieken van Baudelaire zou kunnen zijn. De tijd en het onderwerp stroken perfect. Sommige zaken die in de dagboeken staan leggen de broers quasi letterlijk in de mond van hun personages. Zo zitten ergens in de roman enkele personages na het eten te praten over allerlei ophangingen en iemand vertelt een bizar verhaal over de beul in Londen. Wel, dat verhaal komt in de dagboeken in nagenoeg dezelfde woorden voor, maar dan verteld door Gavarni. Daar viel het me meteen op, maar het zal vast ook wel op andere plaatsen zo zijn. De Goncourts propageren ook hun eigen kunstopvattingen bij monde van hun personages. De disputen over kunst zoals die voorkomen in de roman, dat zijn de gesprekken die toen gevoerd werden. De broers schreven in totaal een tiental romans samen, maar ook enkele verhandelingen over de achttiende eeuw, over de zeden van toen, over de schilderkunst op de Wereldtentoonstelling van 1855. Die teksten hebben ze eveneens in Manette Salomon verwerkt. Zo is er de prachtige passage over hoe het er aan toegaat op zo’n Salon. Wie komt er, hoe zijn ze gekleed,… ? Daar putten ze overduidelijk uit eigen ervaring, net als wanneer ze het over Decamps hebben, een van hun favoriete schilders.

Opvallend in de dagboeken én in Manette Salomon is inderdaad hoe goed de Goncourts de kunstenaarsmilieus van hun tijd kenden. Het is allemaal erg realistisch, levendig en geloofwaardig voorgesteld…

Ja, we hebben onlangs nog diezelfde wandeling gemaakt waar het boek mee begint. Het ziet er eigenlijk allemaal nog verrassend hetzelfde uit. Je hebt er nog steeds de zogeheten Jardin des Plantes, die deel uitmaakt van het ‘Musée d'Histoire Naturelle’. Je hebt er nog die heuvel, dat kronkelend pad dat naar boven loopt en op de top dat prieeltje en die dikke ceder waar de Goncourts het over hebben. Je kan je heel goed voorstellen hoe het toen moet geweest zijn, op het panoramisch uitzicht van op de top na natuurlijk, dat nu belemmerd wordt door lelijke hoogbouw. Maar goed, die hele scène is een heel natuurlijke en wervelende introductie van de hoofdfiguren. Hun eigenschappen worden meteen duidelijk aan de hand van enkele kenmerkende details. Wat de levendigheid van de beschrijvingen betreft denk ik bijvoorbeeld ook aan hoe de armoede van Anatole wordt beschreven of de episodes in Marseille met zijn oom. Die zijn erg krachtig.

Wat waren de grootste obstakels tijdens de vertaling?

Ik heb gedurende een tijd slechts te hooi en te gras aan de vertaling kunnen werken omdat ik tussendoor onder meer enkele toneelteksten vertaalde van Marguerite Duras en Nathalie Sarraute. Jan Pieter van der Sterre was mijn nalezer, hij gaf me waardevolle suggesties en voorzag mijn eerste versies van commentaar. Ik heb lang aan de vertaling gewerkt en dat heeft niet alleen te maken met de lengte van de roman, maar ook met de moeilijkheidsgraad van de rijke taal van de broers. Hun zinsbouw neemt vaak Proustiaanse proporties aan. Er zitten geregeld ellenlange, weldoorwrochte zinnen bij en dat vergt toch een extra inspanning en verhoogde oplettendheid. Wat de Goncourts ook heel vaak doen is hetzelfde zeggen maar in 3 of 4 verschillende bewoordingen. Dan moet je in het Nederlands evenveel woorden vinden die bovendien nog passen ook. Wat eveneens vrij lastig was tijdens de vertaling is de hebbelijkheid van de broers om abstracte begrippen actief te maken. Ze gebruiken vaak zelfstandige naamwoorden waar wij in het Nederlands werkwoorden hanteren. Het was bij momenten een behoorlijke uitdaging om dergelijke constructies vlot en vloeiend te laten klinken. U mag ook niet vergeten dat de roman bijna 150 jaar geleden werd geschreven. Ik moest als vertaler voortdurend waakzaam zijn om het voor de hedendaagse lezer vlot leesbaar te houden, zonder de persoonlijke stijl van de auteurs uit het oog te verliezen.

Dat het complexe tijden waren, blijkt ook uit het uitgebreide notenapparaat: ik heb er enorm veel van opgestoken...

Wij vonden enige duiding hoe dan ook belangrijk. De roman is zo rijk dat er heel wat informatie op de lezer afkomt. Er zijn flink wat verwijzingen naar toenmalige gebeurtenissen of fenomenen. We stonden er ook op om een personenregister aan het einde van het boek te voorzien en een nawoord. En een aparte namenlijst met een heel korte beschrijving van de man of vrouw in kwestie, zoals we al deden bij de kritieken van Baudelaire. Manette Salomon zou verplichte lectuur moeten zijn voor studenten kunstgeschiedenis, vind ik. De roman geeft op een aardige en terloopse manier cruciale informatie mee over de kunstenaarsmilieus van die tijd. De passages over kunstgeschiedenis zijn leerrijk, verhelderend en revelerend. Dat de broers er in slagen van hun personages mensen van vlees en bloed te maken geeft een uitzonderlijke energie aan het boek. Neem nu een personage als Crescent, de landschapschilder die Coriolis en Manette ontmoeten in Barbizon en waar Théodore Rousseau model voor heeft gestaan. Ze schetsen het Parijs van toen, een samenleving op het kruispunt van het ‘moderne’. Dat overgangsgevoel, die transitie wordt heel duidelijk overgebracht.

Berucht is het antisemitisme in de roman, een fenomeen dat eigen was aan die tijd, maar in Manette Salomon wel erg virulent opduikt. Het jodendom wordt voorgesteld als iets duister en boosaardig.

Ja, hoewel die laakbare houding tegenover joden niet typisch was voor de broeders de Goncourt. Er was toen een wijdverbreid en diepgeworteld antisemitisme. Op het einde van de negentiende eeuw staat heel Frankrijk op zijn kop door de affaire Dreyfus. Anderzijds las ik ergens dat joodse modellen rond 1840 erg in trek waren, vanwege hun zwarte ogen en haren, en hun ivoorblanke huidskleur. Die voorkeur zet zich door tot ongeveer 1850, daarna waren Spaanse modellen in de mode. Je had zelfs danszalen - een ‘bal’ heette dat - waar schilders en joodse modellen met elkaar in contact konden komen. In Manette is er een verwijzing naar die mode: Anatole is aan het tekenen in het atelier van Langibout waar hij als jonge kunstenaar het vrouwenlichaam leert kennen via de drie joodse zusters Marix. Die zussen hebben echt bestaan. Sterker nog de Goncourts kenden een van hen, in die tijd echt een topmodel. De broers hebben trekken van haar in Manette verwerkt. Een ander incident is er wanneer de vrouw van een bevriend schilder ontdekt dat Manette joods is en prompt niets meer met haar te maken wil hebben. Die afwijzing gebeurt open en bloot, zonder veel omhaal. Het is de aanzet om terug te gaan naar Parijs en het verhaal trekt zich weer op gang. Naarmate Manette Coriolis meer in haar greep heeft, wordt dat joodse element sterker. Dat loopt bijna parallel. Ik had er moeite mee om die passages te vertalen, omdat dergelijke opvattingen me ontzettend tegen de borst stuiten.

Is Manette voor u de moderne vrouw van Rops en Baudelaire, zoals Eric Min stelt in zijn nawoord?

Manette maakt alleszins een hele evolutie door. Wanneer Coriolis en zij een zoontje krijgen, komt er een keerpunt. Ze is niet langer het ideale model. Naarmate Manette het huishouden overneemt, werkt ze langzamerhand alle vrienden de deur uit, enkel en alleen door haar gedrag. Ook Anatole keert ze de rug toe en nadien zondert ze Coriolis af door hem mee te nemen naar Trouville en later naar de Camargue. Als hij ziek wordt ziet ze haar kans schoon om hem afhankelijk van haar te maken. Af en toe heeft Coriolis nog een opleving en verlaat hij Manette voor even om schilderijen te maken zoals hij dat wil. Maar door haar sluwheid en ‘commercieel inzicht’ krijgt Manette steeds meer grip op zijn leven. Hij laat het allemaal gebeuren. Ze wordt in de roman wel als modern beschreven, maar ik heb niet het gevoel dat ze zich zelf zo voelt. Ze houdt er zich alleszins niet mee bezig, afficheert zichzelf niet zo. Vanaf het begin is Manette wel eigengereid, ze heeft een sterke eigen wil. Aanvankelijk weigert ze te poseren! Opvallend is dat het personage Manette pas opduikt in hoofdstuk 48. Dat is behoorlijk laat, een derde van het boek is al voorbij. Oorspronkelijk was de roman zelfs niet naar haar vernoemd en was de titel gewoon ‘L’atelier Langibout’. Manette wordt meer beschreven door de ogen van anderen. Je krijgt als lezer al bij al weinig inzicht in haar motieven of haar denken. We kennen haar beter via haar daden of hoe anderen haar beleven en ondergaan.


Manette Salomon van Jules en Edmond de Goncourt, vertaald door Anneke Pijnappel, vormgegeven door Henrik Barends, coverillustratie van Marc Raes, uitgeverij Voetnoot, ISBN 9789491738111, ca. 485 pagina’s, €29

Ter gelegenheid van het 30-jarig bestaan van uitgeverij Voetnoot verschijnt:
ELASTIC GRAPHICS: deze omvangrijke tweedelige monografie [1.111 pagina's] over het oeuvre van grafisch vormgever HENRIK BARENDS [Amsterdam, 1945] bevat een chronologische selectie van zijn werk vanaf zijn eerste ontwerp uit 1961 tot zijn meest recente werk.

Bovendien zijn momenteel de complete series van de uitgeverij uitzonderlijk te koop aan speciale tarieven:
PERLOUSES: 24 delen voor €100
BELGICA: 15 delen voor €75
MOLDAVIET: 24 delen voor €100
… (mere)
1 stem
MaerCat | Dec 12, 2016 |



Måske også interessante?

Associated Authors

Jules de Goncourt Author, Auteur
Robert Baldick Translator
Nadar Photographer
Lewis Galantière Translator, editor, introduction, and notes
Geoff Dyer Foreword
Grazia Geminiani Translator
Edward Gorey Typographer
Tina Kover Translator
Philippe Jullian Cover artist
Friedrich Griese Translator


Also by

Diagrammer og grafer